Hoeveel kost een octrooi? Uitleg van de aanvraagkosten

Een patent, in Nederland meestal een octrooi genoemd, geeft je het exclusieve recht om je uitvinding te gebruiken, te produceren of te verkopen. Dat recht kan tot 20 jaar duren. Voor veel ondernemers en uitvinders is dit een belangrijke vorm van bescherming, maar het is ook een investering. De kosten van een patent lopen uiteen en hangen af van verschillende keuzes die je onderweg maakt.

In dit artikel lees je wat een patent precies is, welke soorten patenten er zijn en welke kosten je in Nederland kunt verwachten, van aanvraag tot instandhouding.

Wat is een octrooi (patent)?

Een octrooi geeft eigendomsrecht op een technische vernieuwing van een product of een proces. Denk aan een nieuw apparaat, een verbeterd mechanisme of een efficiëntere productiemethode. Heb je een octrooi, dan mogen anderen jouw uitvinding niet namaken of commercieel gebruiken in de landen waar het octrooi geldt.

Een octrooi geldt maximaal twintig jaar en is altijd territoriaal. Dat betekent dat bescherming alleen geldt in de landen waar je het octrooi daadwerkelijk hebt aangevraagd en verkregen. In Nederland loopt dit via Octrooicentrum Nederland, onderdeel van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Belangrijk om te weten is dat een octrooi geen bescherming biedt voor logo’s, merknamen, teksten of ontwerpen. Daarvoor bestaan andere vormen van intellectueel eigendom, zoals het merkenrecht en het auteursrecht.

Van wie is het octrooi?

In veel gevallen is de uitvinder ook de eigenaar van het octrooi, maar dat is niet altijd zo. De eigendomssituatie hangt af van de context waarin de uitvinding tot stand is gekomen.

Werk je samen met andere partijen aan een innovatie, dan is iedere partij in principe eigenaar van zijn eigen technische bijdrage, tenzij hierover vooraf andere afspraken zijn gemaakt. Juist bij samenwerkingen kan het dus cruciaal zijn om eigendomsrechten contractueel vast te leggen.

Ben je opdrachtgever en laat je een uitvinding door een externe partij ontwikkelen, dan is het verstandig om vooraf afspraken te maken over wie het octrooi mag aanvragen en wie eigenaar wordt.

Bij uitvindingen die door werknemers zijn gedaan, geldt in Nederland dat het octrooi in de meeste gevallen toekomt aan de werkgever, mits de uitvinding past binnen de functie van de werknemer. Dit geldt zelfs als de uitvinding grotendeels in de eigen tijd is ontwikkeld, tenzij hierover andere afspraken zijn gemaakt.

Wanneer krijg je een octrooi?

Niet elke uitvinding komt automatisch in aanmerking voor een octrooi. Er gelden drie belangrijke voorwaarden.

Ten eerste moet de uitvinding nieuw zijn. Dat betekent dat deze vóór de indieningsdatum nergens ter wereld openbaar mag zijn gemaakt. Ook niet door jezelf. Publicaties, presentaties, demonstraties op beurzen of zelfs het delen van details met derden kunnen de nieuwheid aantasten. Geheimhouding tot het moment van aanvragen is dus essentieel.

Ten tweede moet de uitvinding inventief zijn. De oplossing mag niet voor de hand liggen voor een vakman in het betreffende technische gebied. Het moet gaan om een echte stap vooruit, niet om een kleine of logische verbetering.

Ten derde moet de uitvinding technisch uitvoerbaar zijn. Abstracte ideeën of louter zakelijke concepten zijn niet octrooieerbaar. Het moet gaan om een concreet technisch product of proces.

Hoe werkt octrooi aanvragen?

Een octrooi beschermt je uitvinding alleen in de landen waarvoor je bescherming aanvraagt. Je moet dus vooraf nadenken over waar je actief bent of verwacht actief te worden.

Voor Nederland vraag je een octrooi aan bij Octrooicentrum Nederland. Wil je bescherming in andere landen, dan kun je per land een aanvraag indienen of gebruikmaken van centrale procedures.

Binnen Europa kun je een Europees octrooi aanvragen via het Europees Octrooibureau. Na verlening kies je zelf in welke landen het octrooi geldig wordt. Sinds kort bestaat ook het unitair octrooi, dat bescherming biedt in achttien aangesloten Europese landen via één systeem en één rechtbank, het Unified Patent Court.

Voor wereldwijde bescherming is er de internationale PCT-procedure. Hiermee kun je met één aanvraag de basis leggen voor bescherming in veel landen en de uiteindelijke landenkeuze uitstellen tot dertig maanden na je eerste indiening. Dat geeft extra tijd om de markt te verkennen en investeringsbeslissingen te nemen.

De rol van het prioriteitsjaar

Na je eerste octrooiaanvraag begint het zogenoemde prioriteitsjaar. Binnen twaalf maanden kun je dezelfde uitvinding ook in andere landen aanvragen, waarbij je de oorspronkelijke indieningsdatum behoudt. Na dat jaar is uitbreiden niet meer mogelijk. Dit maakt het prioriteitsjaar een cruciale periode voor strategische beslissingen.

Wat kost een patent in Nederland?

De totale kosten van een patent bestaan uit officiële overheidskosten en eventuele kosten voor professionele begeleiding. Hoe complexer de uitvinding en hoe groter het beschermingsgebied, hoe hoger de uiteindelijke investering.

Officiële indienings- en onderzoekskosten

Bij het indienen van een Nederlandse octrooiaanvraag betaal je vaste kosten aan Octrooicentrum Nederland. Een online aanvraag kost ongeveer 80 euro. Dien je de aanvraag op papier in, dan ligt dit rond de 120 euro.

Daarnaast is een nieuwheidsonderzoek verplicht. Hierbij wordt onderzocht of jouw uitvinding echt nieuw is ten opzichte van bestaande techniek. Een nationaal nieuwheidsonderzoek kost ongeveer 100 euro. Kies je voor een internationaal onderzoek, dan betaal je ongeveer 794 euro.

Afhankelijk van je keuzes liggen de officiële startkosten meestal tussen de 180 en 990 euro.

Jaarlijkse instandhoudingstaksen

Een octrooi blijft niet automatisch geldig. Vanaf het vierde jaar na indiening moet je jaarlijks een instandhoudingstaks betalen. Deze kosten beginnen relatief laag, maar lopen elk jaar op.

In het vierde jaar betaal je ongeveer 40 euro. In latere jaren stijgt dit bedrag geleidelijk tot ruim 1.400 euro in het twintigste jaar. Betaal je deze taksen niet op tijd, dan vervalt het patent.

Kosten voor een octrooigemachtigde

Hoewel je zelf een patent kunt aanvragen, kiezen de meeste ondernemers ervoor om samen te werken met een octrooigemachtigde. Dat is een specialist die zowel technisch als juridisch is opgeleid en ervaring heeft met het opstellen van patentaanvragen.

Voor het opstellen en indienen van een Nederlandse octrooiaanvraag liggen de kosten vaak tussen de 3.000 en 10.000 euro, afhankelijk van de complexiteit van de uitvinding. Daar komen soms nog kosten bij voor advies, aanpassingen of aanvullende procedures.

In de praktijk komt de totale investering voor een Nederlands octrooi vaak uit tussen de 6.500 en 12.500 euro, inclusief officiële kosten en begeleiding.

Internationale uitbreiding en bijkomende kosten

De grootste kostenpost ontstaat meestal bij uitbreiding naar het buitenland. Europese en internationale procedures kunnen in de eerste jaren samen al richting de 15.000 euro gaan. Daarna volgen per land aanvullende kosten en instandhoudingstaksen.

Daarnaast kunnen er juridische kosten ontstaan bij geschillen, bijvoorbeeld als je een inbreuk wilt afdwingen of als een concurrent jouw octrooi probeert aan te vechten.

Kosten in perspectief

Een Nederlands octrooi is dus meestal de meest betaalbare optie. Voor een Europees patent moet je rekenen op een aanzienlijk hoger bedrag, als je meerdere landen wilt dekken. Een internationale PCT-aanvraag kost in de eerste fase meestal tussen de 8.000 en 10.000 euro, exclusief latere nationale procedures.

Welke route het meest geschikt is, hangt sterk af van je bedrijfsstrategie en groeiplannen.

Subsidies als mkb’er

Voor mkb’ers kan het aanvragen van een octrooi een flinke investering zijn. Daarom stelt de Europese Unie jaarlijks budget beschikbaar via het EU SME Fund (KMO/MKB-fonds). Met dit fonds kunnen kleine en middelgrote ondernemingen een deel van hun kosten voor intellectueel eigendom terugkrijgen, waaronder kosten voor octrooien, merken en modellen. De uitvoering van het fonds ligt bij het EU Intellectual Property Office (EUIPO).

Het SME Fund werkt met vouchers. Je betaalt de kosten eerst zelf en vraagt daarna een gedeeltelijke terugbetaling aan. De regeling geldt volgens het op-is-op-principe en is alleen beschikbaar zolang het budget strekt.

Het aanvraagproces bestaat uit een aantal vaste stappen. Afhankelijk van het land waarin je bedrijf is gevestigd, kunnen details iets verschillen, maar de hoofdlijn is voor alle EU-mkb’ers gelijk.

Wat gebeurt er na je aanvraag van een octrooi?

Na indiening van je octrooiaanvraag mag je vrijer over je uitvinding spreken, bijvoorbeeld met investeerders. De aanvraag wordt na achttien maanden gepubliceerd. Tot die tijd blijft je aanvraag grotendeels buiten beeld. 

Je mag je uitvinding al commercialiseren voordat het octrooi officieel is verleend, maar pas daarna kun je optreden tegen partijen die inbreuk maken. Onder bepaalde voorwaarden is het mogelijk om achteraf een vergoeding te vragen voor gebruik in de fase tussen publicatie en verlening.

Een patent is geen kleine uitgave, maar voor de juiste uitvinding kan het een cruciale investering zijn. Door vooraf goed inzicht te krijgen in de kosten en de verschillende routes, kun je een weloverwogen keuze maken die past bij je bedrijf en ambities.